του Χάρη Ντιγριντάκη
Σε τεντωμένο σχοινί κινούνται αυτές τις ημέρες υψηλόβαθμα στελέχη τόσο της κυβέρνησης, του χώρου της αεροναυτιλίας και των τηλεπικοινωνιών, όσο και εκατοντάδων ταξιδιωτών -κυρίως τουριστικών γραφείων- που εγκλωβίστηκαν στο εξωτερικό, αναφορικά με το πρωτοφανές συμβάν του μπλάκουτ στο FIR Αθηνών της περασμένης Κυριακής.
Μολονότι δεν τέθηκε ποτέ θέμα ασφάλειας στις πτήσεις, οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ διερωτώνται τι θα γινόταν αν αυτό συνέβαινε τον Ιούλιο ή τον Αύγουστο.
Έχουν περάσει σχεδόν τρια 24ωρα και δεν γνωρίζει κάποιος μα απόλυτη σαφήνεια αν το σύστημα εναέριας κυκλοφορίας μετά από τρεις δεκαετίες λειτουργίας έφτασε στα όρια του. Η εισαγγελική παρέμβαση ουσιαστικά δείχνει γρήγορα αντανακλαστικά από την πλευρά της δικαιοσύνης όμως η δήλωση του υπουργού Υποδομών κ. Χρίστου Δήμα ότι τα συστήματα θα αλλάξουν το 2028 τρομάζει με τις δυνατότητες του ελληνικού κράτους που ως γνωστόν κινείται στην περίμετρο των υψηλών πλεονασμάτων και δεν αναρωτιέται τι θα συμβεί αν κλονιστεί η τουριστική εικόνα της χώρας, της οποία η αγορά διαμορφώνει άμεσο ή έμμεσο έσοδο που αγγίζει πλέον το 30% του ΑΕΠ της χώρας.
Η εισαγγελική -έρευνα θα κληθεί να διαπιστώσει εάν στοιχειοθετείται το αδίκημα των επικίνδυνων παρεμβάσεων στη συγκοινωνία αεροσκαφών και, σε περίπτωση που επιβεβαιωθεί ότι υπήρξαν παρεμβολές σε όλες σχεδόν τις συχνότητες του FIR Αθηνών, να εντοπιστεί η προέλευσή τους. Αλλά εξετάζεται και το ενδεχόμενο βλάβης του ίδιου του συστήματος.
Η κυβέρνηση, μετά τη πρόσφατη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο Μαξίμου αφού διαβεβαίωσε για ακόμη μία φορά ότι δεν προέκυψε ζήτημα ασφάλειας πτήσεων, προχώρησε στη σύσταση Ειδικής Επιτροπής διερεύνησης, προσπαθώντας να απαντήσει στο σοβαρό περιστατικό δυσλειτουργίας των συστημάτων αεροναυτιλίας που προκάλεσε έντονη αναστάτωση.
Στο πλαίσιο αυτό, δεν πέρασε απαρατήρητη η σκληρή γλώσσα που χρησιμοποίησε ο υπουργός Υποδομών και Μεταφορών, κ. Χρίστος Δήμας, ο οποίος τόνισε ότι θα δοθούν άμεσα απαντήσεις για τα αίτια του προβλήματος.
Όπως ανέφερε, βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη ένορκη διοικητική εξέταση για την απόδοση ευθυνών, προκειμένου να μην επαναληφθεί αντίστοιχο περιστατικό στο μέλλον, υπογραμμίζοντας χαρακτηριστικά ότι, “θα πεσουν κεφάλια”. Παράλληλα, επισήμανε ότι οι επιβάτες δικαιούνται αποζημιώσεις για τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις, ενώ αντίστοιχο δικαίωμα διεκδίκησης έχουν και οι αερομεταφορείς.
Τι ισχύει με τις αποζημιώσεις
Το κρίσιμο, όμως, για τους ταξιδιώτες και τις εταιρείες είναι το ποιος θα πληρώσει για αυτή την αναταραχή. Ο υπουργός ανέφερε ότι «οι επιβάτες δικαιούνται αποζημιώσεις για τις ακυρώσεις και τις καθυστερήσεις» και ότι «και οι αερομεταφορείς από την πλευρά τους έχουν δικαίωμα για ανάλογη διεκδίκηση».
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ενεργοποιείται ένας ενιαίος και αυτόματος μηχανισμός, όπου οι αεροπορικές καταβάλλουν υποχρεωτικά σε όλους κατ’ αποκοπήν χρηματική αποζημίωση και στη συνέχεια αποζημιώνονται απευθείας από το κράτος.
Στο ευρωπαϊκό πλαίσιο δικαιωμάτων επιβατών, ο πρώτος συνομιλητής του ταξιδιώτη παραμένει η αεροπορική που εκτελεί την πτήση. Η εταιρεία οφείλει να προσφέρει επιλογές επιστροφής χρημάτων ή εναλλακτικής μεταφοράς προς τον τελικό προορισμό, καθώς και παροχές «φροντίδας» ανάλογα με τη διάρκεια αναμονής και τις συνθήκες, όπως γεύματα, δυνατότητα επικοινωνίας και, όπου απαιτείται, διαμονή. Διαφορετικό σκέλος είναι η κατ’ αποκοπήν χρηματική αποζημίωση που προβλέπεται για ακυρώσεις ή μεγάλες καθυστερήσεις, με ποσά που φτάνουν έως 600 ευρώ ανάλογα με την απόσταση.
Η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει ότι ο αερομεταφορέας μπορεί να απαλλαγεί από την υποχρέωση καταβολής της κατ’ αποκοπήν χρηματικής αποζημίωσης όταν αποδείξει ότι η ακύρωση ή η μεγάλη καθυστέρηση οφείλεται σε «έκτακτες περιστάσεις» που δεν θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί ακόμη και αν είχαν ληφθεί όλα τα εύλογα μέτρα. Ωστόσο, οι υποχρεώσεις για φροντίδα και υποστήριξη του επιβάτη δεν παύουν να ισχύουν ακόμη και σε τέτοιες περιπτώσεις, κάτι που έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία όταν η αναμονή παρατείνεται και ο επιβάτης μένει «στον αέρα» για ώρες.
Τούτων δοθέντων, αυτό σημαίνει ότι ο επιβάτης απευθύνεται στην αεροπορική για επιστροφή χρημάτων ή αλλαγή πτήσης και για τα δικαιώματα υποστήριξης στο αεροδρόμιο. Η διεκδίκηση της κατ’ αποκοπήν χρηματικής αποζημίωσης είναι ξεχωριστή διαδικασία και κρίνεται από το αν η αιτία εμπίπτει ή όχι στις «έκτακτες περιστάσεις» και από το αν η αεροπορική μπορεί να τεκμηριώσει ότι έλαβε όλα τα εύλογα μέτρα. Σε κάθε περίπτωση, η ευρωπαϊκή ενημέρωση δικαιωμάτων επιβατών προβλέπει ότι ο ταξιδιώτης μπορεί να ζητήσει από την εταιρεία έγγραφη απάντηση και να προσφύγει στον αρμόδιο εθνικό φορέα επιβολής, εφόσον θεωρεί ότι δεν εφαρμόστηκαν τα δικαιώματά του στο πλαίσιο των κανόνων παροχών και υποστήριξης.
Από την πλευρά των εταιρειών, το δικαίωμα ανάλογης διεκδίκησης αφορά τη δυνατότητα να στραφούν νομικά κατά τρίτων φορέων ή παρόχων, εφόσον θεωρήσουν ότι υπάρχει υπαιτιότητα που τους προκάλεσε οικονομική ζημιά. Αυτό δεν ισοδυναμεί αυτόματα με δεδομένη κρατική αποζημίωση καθώς τέτοια ζητήματα κρίνονται κατά περίπτωση, με βάση το τι θα δείξουν οι τεχνικές και δικαστικές έρευνες, ωστόσο εγείρονται ζητήματα υπαιτιότητας των κρατικών φορέων τα οποία ενδεχόμενα θα οδηγήσουν σε υπέρογκες αποζημιώσεις των εταιρειών.
Από την πλευρά τους οι Ελεγκτές Εναέριας Κυκλοφορίας ζητούν από την ΥΠΑ να αναλάβει την ευθύνη για τα όσα συνέβησαν τονίζοντας ότι αν δεν γίνουν κινήσεις να αλλάξει, τότε το σύστημα της εναέριας κυκλοφορίας στη χώρα δεν θα μπορέσει να αντεπεξέλθει στην κυκλοφορία της επερχόμενης καλοκαιρινής περιόδου».
