Γράφει ο Γιώργος Βλασσόπουλος
Δικηγόρος- Διδάκτωρ Νομικής
Η ραγδαία εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) και η κλιματική αλλαγή αποτελούν αναμφισβήτητα δύο μεγάλες προκλήσεις της εποχής μας.Καθώς οι αλγόριθμοι αναδιαμορφώνουν κάθε πτυχή της καθημερινότητάς μας, γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα: Πώς μπορεί η ψηφιακή επανάσταση να υπηρετήσει την πράσινη μετάβαση χωρίς να χάσει τον ανθρωποκεντρικό της χαρακτήρα; Η απάντηση δεν είναι απλή και κυρίως δεν είναι εύκολη. Ήδη στον δημόσιο διάλογο διεθνώς, αλλά και στη χώρα μας διατυπώνονται τεκμηριωμένες απόψεις για την επιτακτική ανάγκη λελογισμένης ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης προς αποφυγή απώλειας ελέγχου της.
Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μια αφηρημένη έννοια· έχει πρόσωπο, και συνήθως πλήττει τους πιο αδύναμους. Εν προκειμένω, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως ένα αποτελεσματικό εργαλείο ανθρωπιστικής προστασίας. Μέσα από προηγμένα μοντέλα ανάλυσης δεδομένων, η AI προσφέρει πλέον τη δυνατότητα υπερ-τοπικής πρόβλεψης ακραίων καιρικών φαινομένων. Αυτό οδηγεί σε έγκαιρες προειδοποιήσεις που σώζουν ανθρώπινες ζωές σε γεωργικές, ορεινές ή παράκτιες περιοχές. Παράλληλα, στον τομέα της επισιτιστικής ασφάλειας, έξυπνοι αλγόριθμοι μπορούν να συνδράμουν τους μικροκαλλιεργητές στη βέλτιστη χρήση του νερού και των πόρων, διασφαλίζοντας την επιβίωση κοινοτήτων που απειλούνται από την ερημοποίηση.
Ωστόσο, μια ειλικρινής ανθρωποκεντρική προσέγγιση απαιτεί μία αμφίπλευρη θεώρηση. Η AI δεν λειτουργεί ως πανάκεια χωρίς υλικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα, η εκπαίδευση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και η λειτουργία των γιγαντιαίων κέντρων δεδομένων (data centers) απαιτούν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και εκατομμύρια λίτρα νερού για την ψύξη τους. Ο έλεγχος της AI, επομένως, σημαίνει την βελτίωση του νομικού πλαισίου ( σε διεθνές, ενωσιακό και εθνικό επίπεδο) με σκοπό, μεταξύ άλλων, την επιβολή ορίων στην αλόγιστη κατανάλωση πόρων , αλλά και την κατοχύρωση του δικαιώματος στην ενέργεια για όλες και όλους, με στόχο την αξιοπρεπή διαβίωση σε ένα βιώσιμο περιβάλλον.
Για να διασφαλιστεί ότι η τεχνολογική πρόοδος δεν θα επιταχύνει την περιβαλλοντική καταστροφή, απαιτείται ένα αυστηρά στοχοπροσηλωμένο και δεσμευτικό πλαίσιο διακυβέρνησης ως κοινωνικό συμβόλαιο σε παγκόσμια κλίμακα.Η Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνείς οργανισμοί κάνουν βήματα προς την ορθή κατεύθυνση, όμως απαιτούνται ταχύτερες κινήσεις και η εστίαση πρέπει να παραμείνει στον Άνθρωπο ( ετυμολογία: άνω + θρώσκω, δηλαδή το ον που βλέπει ψηλά).
Σε ένα ασταθές οικονομικό και γεωπολιτικό διεθνές περιβάλλον η επιτυχής στόχευση προϋποθέτει κυρίως τα εξής:
Πρώτον: απόλυτη διαφάνεια και αξιοπιστία από τις εταιρείες σχετικά με το ενεργειακό αποτύπωμα των μοντέλων τους.
Δεύτερον : ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας με αναβάθμιση του ρόλου του ΟΗΕ και άλλων διεθνών οργανισμών ( όπως η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας-ILO) , ώστε οι κλιματικές λύσεις που αναπτύσσονται να μην αφορούν κυρίως τις πλούσιες χώρες και να συμβάλλουν εμπράκτως στην κλιματική δικαιοσύνη με έμφαση στους κοινωνικά και οικονομικά ασθενέστερους στην εργασία και ευρύτερα στην κοινωνία.
Τρίτον: τη διατήρηση του ανθρώπινου ελέγχου σε κάθε κρίσιμη περιβαλλοντική απόφαση με ουσιαστικό και τεκμηριωμένο κοινωνικό διάλογο και με ενεργή συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων, της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας και ευρύτερα της κοινωνίας των πολιτών.
Συμπερασματικά, η AI δεν είναι ούτε ο απόλυτος προστάτης ούτε ο καταστροφέας του κλίματος. Είναι ένας «καθρέφτης» των δικών μας προτεραιοτήτων. Αν συνεργαστούμε λοιπόν συστηματικά οι πολίτες, κοινωνίες και κράτη για έναν ανθρωποκεντρικό έλεγχο, μπορούμε να μετατρέψουμε την ψηφιακή νοημοσύνη σε μια πράσινη δύναμη δικαιοσύνης και ανάπτυξης για κάθε άνθρωπο στον πλανήτη.
