Ένα εξαιρετικά ισχυρό El Niño εξελίσσεται στον Ειρηνικό Ωκεανό και ενδέχεται να εξελιχθεί στο ισχυρότερο επεισόδιο του φαινομένου εδώ και πολλές δεκαετίες. Η προειδοποίηση του βρετανικού Met Office είναι ιδιαίτερα ηχηρή: το 2027 είναι «πολύ πιθανό» να εκθρονίσει το 2024 και να γίνει η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί παγκοσμίως.
Το El Niño είναι ένα φυσικό κλιματικό φαινόμενο που εμφανίζεται συνήθως κάθε δύο έως επτά χρόνια και διαρκεί περίπου έναν χρόνο. Προκαλείται όταν οι ανατολικοί εμπορικοί άνεμοι στον τροπικό Ειρηνικό εξασθενούν ή αντιστρέφονται, επιτρέποντας σε τεράστιες ποσότητες θερμού νερού να κινηθούν προς τα ανατολικά. Η θερμότητα αυτή μεταφέρεται από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες θερμοκρασίες και τα μοτίβα βροχοπτώσεων.
Ένα El Niño σε πρωτοφανή ένταση
Οι μετρήσεις δείχνουν ότι η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας σε κρίσιμη περιοχή του Ειρηνικού βρίσκεται ήδη περισσότερο από 2°C πάνω από τα κανονικά επίπεδα. Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις του Met Office, η απόκλιση θα μπορούσε να ξεπεράσει τους 3°C καθώς το φαινόμενο θα πλησιάζει στην κορύφωσή του.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν πρωτοφανής στα διαθέσιμα αρχεία από το 1950 και θα μπορούσε να σηματοδοτήσει το ισχυρότερο El Niño από τον 19ο αιώνα.
«Δεν έχω δει ποτέ σήμα El Niño τόσο έντονο στις προβλέψεις μας», δήλωσε ο καθηγητής Adam Scaife, επικεφαλής μακροπρόθεσμων προγνώσεων του Met Office, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη «πρωτοφανή».
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι βαθύτερα στρώματα του Ειρηνικού περιέχουν τεράστιες ποσότητες ασυνήθιστα θερμού νερού. Σε ορισμένα σημεία, η θερμοκρασία σε βάθος περίπου 100 μέτρων είναι έως και 8°C υψηλότερη από το κανονικό, δημιουργώντας ουσιαστικά μια δεξαμενή θερμότητας που μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω το φαινόμενο.
Ορισμένες κλιματικές ομάδες έχουν μάλιστα αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι αποκλίσεις να φτάσουν ακόμη και τους 4°C. Ο κλιματικός επιστήμονας Zeke Hausfather εκτίμησε ότι, εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο, δεν θα ήταν αδύνατο να μιλάμε για το ισχυρότερο El Niño των τελευταίων 500 ή ακόμη και 1.000 ετών, αν και δεν υπάρχουν αρκετά αξιόπιστα δεδομένα για ασφαλή σύγκριση σε τόσο μεγάλο βάθος χρόνου.
Γιατί μπορεί να «εκτοξευθεί» η θερμοκρασία το 2027
Το El Niño απελευθερώνει σημαντικές ποσότητες θερμότητας από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα. Η επίδραση αυτή δεν περιορίζεται απαραίτητα στη χρονιά κατά την οποία κορυφώνεται το φαινόμενο. Αντίθετα, συχνά γίνεται ιδιαίτερα έντονη στο ημερολογιακό έτος που ακολουθεί τον χειμώνα της κορύφωσης.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο το Met Office θεωρεί πολύ πιθανό το 2027 να γίνει η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, ξεπερνώντας το σημερινό ρεκόρ του 2024.
Η εξέλιξη δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι το El Niño από μόνο του ευθύνεται για τη μακροπρόθεσμη άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη. Το φυσικό φαινόμενο δρα πάνω σε ένα ήδη θερμότερο κλιματικό υπόβαθρο, αποτέλεσμα της ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης.
Κάνει η κλιματική αλλαγή το El Niño ισχυρότερο
Εδώ η επιστημονική εικόνα είναι πιο σύνθετη. Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός αναφέρει ότι δεν υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις πως η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα ή την ένταση των El Niño. Το ζήτημα παραμένει αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Ωστόσο, υπάρχει κάτι που θεωρείται σαφέστερο: ένα El Niño που εκδηλώνεται σε έναν πλανήτη ο οποίος έχει ήδη θερμανθεί από την ανθρώπινη δραστηριότητα μπορεί να έχει εντονότερες συνέπειες.
Με άλλα λόγια, δεν χρειάζεται η κλιματική αλλαγή να κάνει το El Niño ισχυρότερο για να κάνει τις επιπτώσεις του πιο ακραίες.
Από την Ινδία έως την Αυστραλία
Οι συνέπειες ενός ισχυρού El Niño μπορούν να εκτείνονται σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Στη Νότια Ασία, το φαινόμενο συνδέεται με ασθενέστερες βροχοπτώσεις κατά τη διάρκεια των μουσώνων. Ήδη το 2026 οι βροχές στην Ινδία κινούνται κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα.
Στην Αυστραλία αυξάνονται οι κίνδυνοι ξηρασίας και πυρκαγιών, ενώ σε περιοχές του Περού, του Εκουαδόρ και στις νότιες Ηνωμένες Πολιτείες αυξάνεται ο κίνδυνος πλημμυρών.
Το El Niño μπορεί επίσης να επηρεάσει την τροπική δραστηριότητα στον Ατλαντικό, περιορίζοντας την ανάπτυξη τυφώνων. Μέχρι στιγμής, η φετινή περίοδος έχει εμφανίσει περιορισμένη δραστηριότητα.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα και την Ευρώπη
Για την Ευρώπη οι επιπτώσεις είναι λιγότερο άμεσες και περισσότερο αβέβαιες, καθώς η σχέση του El Niño με τον ευρωπαϊκό καιρό δεν είναι τόσο ισχυρή όσο σε άλλες περιοχές του πλανήτη.
Για τη Βρετανία, ωστόσο, τα προγνωστικά μοντέλα δείχνουν αυξημένη πιθανότητα ενός πιο υγρού και θυελλώδους φθινοπώρου και αρχών χειμώνα. Το El Niño μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα για άστατες και βροχερές συνθήκες στη βορειοδυτική Ευρώπη.
Παράδοξα, αργότερα μέσα στον χειμώνα μπορεί να αυξηθούν και οι πιθανότητες για ψυχρές εισβολές. Η συγκεκριμένη σύνδεση, όμως, είναι ασθενέστερη και δεν επιτρέπει ασφαλείς μακροπρόθεσμες προβλέψεις.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι το 2027
Το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι εάν το El Niño θα επηρεάσει τον παγκόσμιο καιρό. Αυτό θεωρείται εξαιρετικά πιθανό.
Το ερώτημα είναι πόσο ισχυρό θα γίνει και πόσο θα ενισχύσει τις ήδη υψηλές παγκόσμιες θερμοκρασίες.
Εάν οι σημερινές προβλέψεις επιβεβαιωθούν, το 2027 μπορεί να γράψει ένα νέο παγκόσμιο ρεκόρ θερμοκρασίας, μόλις τρία χρόνια μετά το ρεκόρ του 2024.
Και αυτή είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική εικόνα της σημερινής κλιματικής πραγματικότητας: ένα φυσικό φαινόμενο που επανέρχεται εδώ και αιώνες συναντά έναν πλανήτη που έχει ήδη θερμανθεί σημαντικά από την ανθρώπινη δραστηριότητα — δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ακόμη πιο ακραίες θερμοκρασίες και καιρικά φαινόμενα
