Ο βιώσιμος τουρισμός έχει πάψει πλέον να αποτελεί επικοινωνιακό σύνθημα ή μια τάση της εποχής. Μετατρέπεται σταδιακά σε βασικό εργαλείο σχεδιασμού για προορισμούς, επιχειρήσεις και δημόσιες πολιτικές, με την Ιταλία να λειτουργεί ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρωπαϊκά «εργαστήρια» εφαρμογής στην πράξη.
Η διεθνής τουριστική έκθεση BIT 2026, που θα πραγματοποιηθεί στο Μιλάνο από τις 10 έως τις 12 Φεβρουαρίου, αναδεικνύει τη βιωσιμότητα ως κεντρικό άξονα κινητικότητας, διακυβέρνησης προορισμών, καινοτομίας και τουριστικής αφήγησης.
Μέσα από το νέο Travel Makers Fest, ο διάλογος μετατοπίζεται από τις γενικές διακηρύξεις στις πρακτικές λύσεις που μπορούν να δημιουργήσουν μακροπρόθεσμη αξία τόσο για τους επισκέπτες όσο και για τις τοπικές κοινωνίες.
Από τις ετικέτες στη στρατηγική καθημερινότητας
Για δεκαετίες, η βιωσιμότητα στον τουρισμό περιοριζόταν σε πιστοποιήσεις και ειδικά «πράσινα» προϊόντα. Σήμερα, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται τα συστήματα μεταφορών, διαχειρίζονται οι ροές επισκεπτών, προστατεύεται η πολιτιστική κληρονομιά και διαμορφώνονται αυθεντικές εμπειρίες.
Σύμφωνα με στοιχεία, το 64% των Ιταλών ταξιδιωτών δηλώνει διατεθειμένο να πληρώσει περισσότερα για βιώσιμες τουριστικές εμπειρίες. Παρά τη ζήτηση, ωστόσο, παραμένουν σημαντικά δομικά εμπόδια. Ενδεικτικό είναι ότι λιγότερο από το 10% των καταλυμάτων στη χώρα θεωρούνται πλήρως προσβάσιμα, την ώρα που η αγορά του προσβάσιμου τουρισμού εκτιμάται σε πάνω από 27 δισ. ευρώ ετησίως.
Πιστοποιήσεις
Η Ιταλία συγκαταλέγεται στις πρώτες ευρωπαϊκές χώρες που υιοθέτησαν διεθνή πρότυπα, όπως το ISO 21401 για τα καταλύματα, ενώ ενισχύει τη συμμετοχή της σε σχήματα πιστοποίησης που αναγνωρίζονται από το Global Sustainable Tourism Council. Στόχος είναι να περιοριστεί το φαινόμενο του «greenwashing» και να προσφέρονται στους ταξιδιώτες μετρήσιμα και αξιόπιστα κριτήρια βιωσιμότητας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι πάνω από τις μισές περιβαλλοντικές δηλώσεις στον τουρισμό παραμένουν γενικόλογες ή δύσκολα επαληθεύσιμες, γεγονός που υπονομεύει την εμπιστοσύνη των καταναλωτών.
Από το slow travel στην έξυπνη διαχείριση προορισμών
Σε τοπικό επίπεδο, ιταλικοί προορισμοί δοκιμάζουν πρακτικές που συνδέουν τη συμπεριφορά των επισκεπτών με περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς στόχους. Στη Ραβέννα, το πρόγραμμα Footprints επιβραβεύει τους ταξιδιώτες για επιλογές όπως η ήπια μετακίνηση και η συμμετοχή σε δράσεις της κοινότητας, ενισχύοντας την ιδέα του επισκέπτη ως «προσωρινού κατοίκου».
Στη Νάπολη, η διαχείριση της υπερσυγκέντρωσης επισκεπτών οδηγεί σε πολιτικές ανακατανομής των ροών από το ιστορικό κέντρο προς λιγότερο προβεβλημένες περιοχές, ενώ σε νησιωτικούς προορισμούς, όπως το Κάπρι, προωθούνται μοντέλα ήπιου τουρισμού και εναλλακτικών μετακινήσεων.
Παράλληλα, η ανάπτυξη του μοντέλου των διάσπαρτων ξενοδοχείων σε ιστορικούς οικισμούς επιτρέπει τη φιλοξενία επισκεπτών χωρίς νέες κατασκευές, προστατεύοντας την αρχιτεκτονική κληρονομιά και περιορίζοντας την περιβαλλοντική πίεση.
Βιωσιμότητα ως υποδομή ανταγωνιστικότητας
Η βιωσιμότητα στον τουρισμό επεκτείνεται πλέον και σε ζητήματα κοινωνικής ένταξης, πολιτιστικής πρόσβασης και αστικής αναγέννησης. Έργα όπως το Parco delle Sculture Banca Ifis στο Μέστρε συνδυάζουν τέχνη, προσβασιμότητα και συμμετοχή, αποδεικνύοντας ότι ο τουρισμός μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός συνολικής αναβάθμισης.
Καθώς η διεθνής ζήτηση ανακάμπτει, η βιωσιμότητα δεν αντιμετωπίζεται πια ως «ηθική επιλογή» ή προαιρετική προσθήκη. Αποτελεί βασική υποδομή ανταγωνιστικότητας, προστασίας πόρων και δημιουργίας αξίας. Η BIT 2026 φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο συνάντησης για όσους επιδιώκουν να μετατρέψουν τη βιώσιμη ανάπτυξη από αφήγημα σε εφαρμόσιμη στρατηγική.
